Cristina Carnelos
Een non-verbaal manifest van het menselijk bestaan

Toen Marshall McLuhan in 1964 stelde dat the medium is the message, bedoelde hij dat we de wereld herkennen, bespreken en erdoor navigeren via onze zintuigen en ons begrip van wat er om ons heen gebeurt. Anatomies of Use gaat in dialoog op het meest fundamentele niveau van deze relatie via objecten, waarbij materialiteit wordt uitgewisseld en verkend als een vorm van boodschap.

De symmetrie van de KIOSK-ruimte leent zich op een intrigerende manier voor de symmetrie van deze tentoonstelling. Bij het binnenkomen en verlaten van de ruimte, moet je door de omgeving van Restes Morcelés, metalen tafels met wat we keramische specimens zouden kunnen noemen. Ze roepen grofweg het sterilisatieproces van handwassen op dat chirurgen doorlopen wanneer ze een operatie ingaan of verlaten. Een proces dat vele malen is herhaald door mensen in de medische wereld, een automatische handeling die wordt herhaald tot voldoening, gevolgd door het betreden van de galerij en geconfronteerd worden met een technische, precieze en toch uiterst persoonlijke interactie.

Wanneer ik de tentoonstelling van Hisae Ikenaga binnenloop, is het eerste wat me opvalt de materialiteit ervan. Of je nu naar rechts of links gaat bij binnenkomst, je wordt begroet door Restes Morcelés, een werk bestaande uit geëxtrudeerde stukken klei die op een steriele metalen tafel liggen. Wanneer je naar deze objecten kijkt, kun je de drang om ze aan te raken nauwelijks vermijden; het werk vraagt om een hand, alsof het weet waar het thuishoort. Je ziet de plekken waar ze zijn opgepakt, de scheuren waar ze buigen en zelfs de delen die niet geëxtrudeerd lijken maar met de hand rond een buis zijn gevormd. De manier waarop de klei zich geeft en tegelijkertijd iets terugvraagt, maakt de relatie tussen materiaal en maker zo nadrukkelijk aanwezig dat je je, zelfs in een omgeving die steriliteit probeert te benaderen, opvallend menselijk voelt.

Wanneer ik de hoofdzaal van KIOSK binnenloop, word ik overweldigd door de schaal. Alle werken zijn groot en ik kan het niet laten om terug te denken aan eerdere momenten uit mijn eigen leven en me af te vragen hoe zulke dingen überhaupt worden verplaatst zonder te breken. Dan kijk ik omhoog en zie de mobiele structuur van Hanging Archaeological Manufacturing, met – zoals te verwachten – gebroken stukken die als een zwevende constellatie boven mijn hoofd zijn gerangschikt. De archeologische dromen die ik vroeger had komen weer naar boven, maar niet zo precies als toen. Hoewel de buitenkant van de stukken verweerd is en eeuwenoud lijkt (of althans zoals een niet-professionele archeoloog zich dat zou voorstellen), is de binnenkant juist een scherp contrast: versgebakken klei. Dit spanningsveld, gecombineerd met het omhoog kijken en verdwalen in het perspectief, creëert een dromerige sfeer.

Wanneer ik weer naar beneden kijk, kom ik opnieuw oog in oog te staan met Industrial Ruins I en II, die me aanvankelijk verwarren. Hoewel Ikenaga’s werk zich intrinsiek bevindt op het snijvlak van industriële productie en handmatige technieken, voelden deze werken in eerste instantie moeilijk te plaatsen. Chus Martínez stelt in Feet of Clay dat het essentieel is om de mogelijkheid te oefenen om technologie op een andere manier te verbeelden, en misschien is dat precies het punt hier. Het pure bestaan van industrieel ogende cilinders van klei plaatst de toeschouwer in een ruimte van dialoog en kan ertoe leiden dat de werkelijkheid anders wordt ervaren.

Aan de rechterkant zie ik een reeks vazen die in elkaar gestapeld zijn, als een soort Russische matroesjka-pop, verticaal doorgesneden en alleen aan de binnenkant geglazuurd. De glans van het zwarte glazuur is zo fel dat, in combinatie met de vormen, ik er niet te lang naar kan kijken zonder een beetje duizelig te worden. Black Artichoke I, II en IV zijn zeer solide, statische en precieze objecten, en toch brengen ze beweging en vloeibaarheid teweeg. Wanneer een vaas op een draaischijf wordt gemaakt, is het gebruikelijk om deze doormidden te snijden om de gelijkmatigheid van de wanden te controleren; anders kunnen er zwakke plekken ontstaan of kan de vaas zelfs breken in de oven. Door deze technische kennis te verwerken in een eindwerk, ontstaat een diep respect voor materialiteit en vorm.

Als persoonlijke keuze besluit ik Soft Dissection als laatste te bekijken. Hoewel het werk zich bij de ingang bevindt, weerspiegelt de circulariteit ervan zich in elk onderdeel van de tentoonstelling, waardoor het voor mij zowel als afsluiting als introductie fungeert. Mijn eerste rondgang deed ik samen met Hisae Ikenaga, die vertelde over gesprekken met verschillende wetenschappers die aangaven dat het tekenen van specimens – in plaats van het hedendaagse fotograferen – een van de inspiratiebronnen voor dit werk was. Hoewel fotografie een snel en precies hulpmiddel kan zijn, voegen de tekeningen in deze film een extra menselijke dimensie toe aan de werken.

Of we nu worden geconfronteerd met kleivormen in een ongebruikelijke omgeving, amorfe, orgaanachtige objecten in een geïmproviseerd kleilaboratorium of industriële vaten die toch niet zo industrieel blijken als verwacht, Ikenaga stelt onze associaties, handelingen en gedachten ter discussie. Wat zijn objecten? Waar gebruik ik ze voor? Ik weet het niet meer zo zeker (en dat vind ik eigenlijk niet erg).

Chus Martínez, and Filipa Ramos. Pés de Barro. Galeria Municipal do Porto / Ágora - Cultura e Desporto do Porto, E.M. Lenz, Milan, 2023.

Mcluhan, Marshall. Understanding Media : The Extensions of Man. London, Routledge, 1964.