Vijai Patchineelam
Publieke bemiddeling als artistieke praktijk, een eenjarig experiment

Op 27 maart van dit jaar vond er in het kantoor van KIOSK, naast de tentoonstellingsruimte, een eendaagse workshop plaats voor het personeel. Aanwezig waren de pers- en communicatiemedewerker Sara Plantefève-Castryck, productiemanagers Thomas Peeters en Sam Van Ingelgem, directeur Simon Delobel, de kunstenaar Merzedes Sturm-Lie in de functie van publieke bemiddeling als artistieke praktijk, en ikzelf, Vijai Maia Patchineelam, als etc.-kunstenaar. De workshop vond plaats aan het einde van een eenjarig experiment met de implementatie van de functie publieke bemiddeling als artistieke praktijk binnen KIOSK. Deze functie, bedoeld voor een kunstenaar die zich aansluit bij het team, werd ontwikkeld in de context van een lopende samenwerking tussen KIOSK en mij. Deze samenwerking begon in 2021, toen Simon mij aanvankelijk uitnodigde voor een groepstentoonstelling. In plaats van de uitnodiging te aanvaarden, deed ik een tegenvoorstel: samen met Simon en het team nadenken over hoe mijn onderzoek naar de inbedding van kunstenaars en hun praktijk binnen kunstinstellingen zou kunnen plaatsvinden, met KIOSK als casestudy. Vanaf dat moment trad ik toe tot het team als etc.-kunstenaar, een zelf ontworpen rol. De implementatie van de functie publieke bemiddeling als artistieke praktijk volgde twee jaar later, toen Simon voorstelde om, als verdere ontwikkeling van onze samenwerking, een tweede kunstenaar op te nemen in het team van KIOSK.

Met publieke bemiddeling als hoofdtaak werd de functie publieke bemiddeling als artistieke praktijk bedacht voor een kunstenaar, met de autonomie om de opdracht te interpreteren op basis van de eigen praktijk en in relatie tot de noden van KIOSK. Eind 2023 werd de vacature via een open oproep bekendgemaakt, gevolgd door een voorselectie van kandidaten en aansluitende interviews. Er kwamen ongeveer vijfentwintig inzendingen binnen, grotendeels van kunstenaars met uiteenlopende ervaring en diverse praktijken. Uiteindelijk werd Merzedes Sturm-Lie geselecteerd en zij begon in februari 2024 aan haar eenjarige aanstelling.

De bijeenkomst in maart werd aangekondigd als een teamworkshop. Het was niet opgevat als een evaluatiemoment, maar eerder als een reflectie op het proces van de implementatie van publieke bemiddeling als artistieke praktijk als manier om een bestaande structuur te onderzoeken. In dit geval door invloed uit te oefenen op de dynamiek tussen de verschillende functies van de medewerkers en de gevestigde werkmethodes die elke instelling, groot of klein, in de loop der tijd ontwikkelt. Elke rol werd indirect uitgedaagd om zich opnieuw te positioneren in relatie tot de nieuwe functie. Een interessant punt in dit verband was de hernoeming van de functie tot publieke bemiddeling als artistieke praktijk, een voorstel dat tijdens een werkvergadering afgelopen herfst naar voren kwam tussen Merzedes, Simon en mij. Toen de functie publiek werd aangekondigd, droeg zij de titel kunstenaar als publieke bemiddelaar. Tijdens onze vergadering stelde Merzedes dat deze titel niet overeenkwam met haar interpretatie van de bedoeling van de functie in relatie tot wat deze zou kunnen betekenen voor artistieke praktijk. Zij stelde daarom de nieuwe titel voor. Hiermee claimde zij wat artistieke praktijk nog meer zou kunnen omvatten, namelijk een verbreding van de definitie doordat kunstenaars taken op zich nemen die traditioneel aan andere medewerkers binnen een institutionele context zijn voorbehouden.

“Het is een film, dus wie beweegt wie?”

De workshop was opgebouwd rond een filmvertoning en een oefening, bedoeld om een discussie op gang te brengen over creatief werk dat wordt gerealiseerd door een groep mensen binnen een bepaalde structuur, de spelende rollen en de hiërarchie in het beslissingsproces. Om de dag te beginnen stelde ik voor de film Symbiopsychotaxiplasm: Take One (1968) van William Greaves te vertonen. Dit experimentele werk toont hoe de regisseur zowel de cast als de crew aanzet om zijn autoriteit actief in vraag te stellen en tegenvoorstellen te formuleren. Op die manier probeert Greaves de betrokkenen te bewegen tot een kritische reflectie op hun aangenomen rollen en taken binnen de hiërarchie van een filmproductie. Het resultaat is een participatief democratisch proces waarin het debat van ideeën, ervaringen en meningen wordt aangemoedigd, zonder beperking tot bepaalde functies. Er zijn veel lagen en complexiteiten in deze film die ik hier niet verder zal behandelen, maar het is belangrijk te vermelden dat Greaves’ film een grote invloed heeft gehad op mijn streven in het experiment om kunstenaars en hun praktijken binnen kunstinstellingen in te bedden. Dit was niet de eerste keer dat ik Symbiopsychotaxiplasm vertoonde. Ik deed dit eerder in verschillende onderwijssituaties, en telkens leidde de film tot levendige en vruchtbare discussies. Voor de context van de workshop was de vertoning een indirecte manier om de blik van het team op de eigen interne dynamiek te richten.

x,y,z

Voor de tweede helft van de workshop ontwierp ik een eenvoudige oefening rond de wisselwerking tussen beeld en taal en de interpretatie ervan. Afgedrukt op A4-papier met het logo van KIOSK werden de oefeningen als individuele formulieren ingevuld, zodat de resultaten gedeeld en besproken konden worden. Het beeld toonde een glas dat tot aan de rand ondergedompeld was in hetzelfde water dat het gedeeltelijk bevatte. Elk element, zoals het water, het glas en de verplaatste ruimte binnenin het glas door zijn gewicht, werd aangeduid met de letters X, Y of Z. Onder het beeld stond telkens een combinatie van drie woorden, zoals “kunstinstelling”, “maatschappij” en “hedendaagse kunst”, of “jouw werk”, “het werk van je collega’s” en “kunstwerk”. De instructie luidde dat één van de woorden gekoppeld moest worden aan één van de letters, waarmee het betreffende element gelabeld werd. De interpretatie achter deze koppeling lag bij de deelnemer. Zo moest ieder voor zich beslissen of “kunstinstelling” beter werd vertegenwoordigd door een drijvend glas, een ongedefinieerd waterlichaam, of misschien wel de verplaatste ruimte in het glas. En wat dat zou betekenen in relatie tot de andere mogelijke koppelingen.

Deze oefening, speciaal ontwikkeld voor KIOSK, stimuleerde niet enkel een reflectie over functies, maar ook over de uiteenlopende idealen en overtuigingen binnen de kunst. Idealen en overtuigingen waarvan vaak gedacht wordt dat ze gedeeld zijn, maar die in de praktijk zeer verschillend worden geïnterpreteerd. Iedere deelnemer baseert zich immers op zijn of haar eigen opleiding en professionele ervaring. Een opmerkelijke vaststelling aan het einde van de workshop was dat de teamleden zich niet konden herinneren wanneer ze voor het laatst samen over kunst hadden gesproken. Sommigen beweerden dat het de eerste keer was.

Een andere reflectie die Simon een dag later met mij deelde in een apart gesprek, vond ik relevant voor dit experiment. Ze sloot ook aan bij een opmerking die kunstenaar Ricardo Basbaum tijdens mijn doctoraatsverdediging maakte, namelijk de vraag naar bemiddeling en de uitkomst daarvan, bedoeld of onbedoeld. Basbaum stelde mij de vraag of een kunstwerk dat vandaag in een instelling wordt getoond, niet zodanig zwaar bemiddeld wordt door institutionele praktijken zoals het curatoriële en educatieve, dat het kunstwerk daardoor in zekere mate ineffectief kan worden. Simon vroeg zich af hoe men kon vermijden dat bemiddelingsinspanningen niet uitmondden in een extra laag inhoud bovenop het curatoriële programma, die voor het publiek soms overweldigend kan zijn door de hoeveelheid informatie die verwerkt moet worden.

publieke bemiddeling als artistieke praktijk

In haar rol als publieke bemiddeling als artistieke praktijk initieerde Merzedes verschillende evenementen die commentaar leverden op en aanvulling boden bij het hoofdprogramma. Voor de introductie van haar praktijk bij KIOSK en KASK gaf zij de lezing Unexpected Risk Failure, een titel die ook werd gebruikt voor een rubriek op de website van KIOSK waar brieven aan Simon werden gepubliceerd. Deze brieven, onregelmatig geschreven, bevatten reflecties op haar nieuwe functie.

Enkele van de evenementen die Merzedes in 2024 organiseerde waren het parallelprogramma whorephobia bij de tentoonstelling Cum as Your Madness van Marijke De Roover. whorephobia bestond uit lezingen door Melanie Weill, CLAP! en Marianne Chargois over de parallellen tussen whorephobia, pornografie, kunst en politiek. Verder was er de Fantastic Voyage Book Club, met gezamenlijke leessessies van de roman The Outsider (1956), in relatie tot Danny Devos’ tentoonstelling Fantastic Voyage through the Body of an Artist. Bij de tentoonstelling WAX van Sidsel Meineche Hansen organiseerde Merzedes een parallelprogramma met twee evenementen. Voorafgaand aan de tentoonstelling werden Maintenancer (2018) en Baby Jesus (2023) vertoond, met commentaar door Sinziana Ravini en een gesprek met de kunstenaars. Voor de opening van WAX organiseerde Merzedes een gesprek tussen Laurent de Sutter en Josefine Wikström over de concepten opwinding, horror en pornografie.

Ter afsluiting van haar periode bij KIOSK cureerde Merzedes de tentoonstelling UNBEAT! met Yoshio Nakajima. Daarnaast stelde zij een programma samen met lezingen en performances door Yoshio Nakajima, Chika Fukushima, Bram Borloo, Ndaku ya La vie est, Stefan Wouters, Martin Schibli, Nick Defour en Merzedes zelf, evenals de lancering van een nieuwe editie van het tijdschrift De Nadruk.

Vijai Maia Patchineelam
etc.-kunstenaar bij KIOSK
Zomer 2025

1°/ Het is goed om op te merken dat Merzedes Sturm-Lie en ik niet in dienst waren, zoals de andere medewerkers van KIOSK, maar op freelancebasis werkten. Voor de éénjarige functie van publieke bemiddeling als artistieke praktijk werd een budget voorzien voor 60 à 70 werkdagen, met een dagvergoeding van 300–350 EUR. Daarnaast werd een autonoom productiebudget van 6.000 EUR gereserveerd, te beheren door de kunstenaar. Andere medewerkers van KIOSK zijn deeltijds in dienst, met verschillende percentages, bij KASK Gent, de kunstacademie waar KIOSK gevestigd is.

2°/ etc.-artist is een concept ontleend aan kunstenaar en professor Ricardo Basbaum. Het idee om kunstenaars, en hun praktijken, in te bedden binnen kunstinstellingen werd ontwikkeld in het kader van het doctoraatsonderzoek The Artist Job Description, a Practice Led Research for the Employment of the Artist, as an Artist, inside Art Institutions (2016–2022) aan de Koninklijke Academie voor Schone Kunsten Antwerpen en de Universiteit Antwerpen.

3°/ Voor de open call op de website van KIOSK, zie de link: https://kiosk.art/artist-as-mediator

4°/ Citaat uit een van de laatste scènes van de film Symbiopsychotaxiplasm: Take One (1968), waarin de regisseur, cast en filmploeg worden aangesproken door een dakloze kunstenaar. Deze stelde de vraag nadat hem door een crewlid was verteld dat er een film werd opgenomen.

5°/ Enkele jaren eerder had ik dit als onderdeel van een evenement voor KIOSK in samenwerking met KASK Cinema voorgesteld, maar het vond toen niet plaats. De wens om de film alsnog te vertonen blijft bestaan, als onderdeel van een lopende discussie over mijn samenwerking met KIOSK.

6°/ Er zijn twee teksten over Symbiopsychotaxiplasm die Greaves’ aanpak analyseren en die ik behulpzaam vond. Het gaat om: “Come On, Alice, Stop Acting!” Scriptedness and the Radical Method van Shonni Enelow, en In a (Not So) Silent Way: Listening Past Black Visuality in Symbiopsychotaxiplasm van Charles “Chip” P. Linscott.

7°/ Oorspronkelijk ontwikkeld voor KIOSK, werd de oefening later aangepast en in twee andere contexten voorgesteld: eerst tijdens een online workshop voor de Emerging Artists Grantees bij FICA, New Delhi, en later in het kader van de workshop Working Conditions for Artistic Practice bij AEP, Rupert, Vilnius.

8°/ Voor Basbaums vraag en meer in verband met mijn doctoraatsverdediging, zie de link: https://www.youtube.com/watch?v=Pt0gXMZdnFQ