Washida Meruro
漆の二重性：強固な物質と儚い像

Meer dan tien jaar geleden zag ik het werk van Mathias Prenen voor het eerst. Het was tijdens zijn residentie bij Kapo, een kleine kunstruimte in Kanazawa die ik hielp oprichten. Toen al experimenteerde hij met het aanbrengen van urushi (漆, lak) op glasplaatjes, waar hij dan dia's van maakte. De manier waarop hij in zijn gebruik van urushi een connectie met beelden creëerde, heeft indruk nagelaten.

Traditioneel wordt urushi gebruikt om te bedekken en te beschermen. Urushi-schalen zijn gemaakt van hout en bedekt met lak. Over de blanke houtlaag worden vele lagen lak aangebracht, wat de schaal versterkt en duurzaam maakt. Voor schalen wordt vaak een zwarte of rode afwerking gebruikt, die ondoorzichtig is, maar urushi zelf is transparant. Er bestaat ook een techniek die shunkei-nuri (春慶塗) wordt genoemd, waarbij gebruik wordt gemaakt van de transparantie van urushi om de nervatuur van de houten grondlaag te laten doorschijnen. Door het aanbrengen van urushi op glasplaten met het opzet om hier licht te laten doorschijnen, bracht Prenen de transparante kwaliteit van urushi duidelijk naar boven. De urushi die was aangebracht op de glasplaatjes kromp onder invloed van de natuurlijke eigenschappen van de lak. Daardoor was de urushi niet enkel transparant, maar creëerde het ook een beeld, zonder tussenkomst van de kunstenaar, Prenen. Door de twee eigenschappen van urushi - transparantie en krimp - uit te puren, transformeerde Prenen materie in beelden. Deze initiële manier van omgaan met urushi werd in verschillende vormen verder ontwikkeld op zijn solotentoonstelling in het Kanazawa Citizens’ Art Center in 2023.

Sommige werken toonden daar eerder het proces van experimenteren dan afgewerkte stukken. Zo werd urushi op film aangebracht om te testen hoe het zou krimpen, werd het oppervlak van glazen cilinders met urushi beschilderd om penseelstreken te tonen, en werden werken in tegenlicht getoond in een soort lichtbak. Prenen’s werk toont, naast urushi, ook zijn interesse in gebouwen en meubels. Voorbeelden daarvan zijn de sculpturen die lijken op uitgesneden tafelpoten. Naast dergelijke werken liet hij op de tentoonstelling in het Kanazawa Citizens’ Art Center ook een video zien van een vijf verdiepingen hoge pagode in Japanse stijl die in 1904 in Brussel werd gebouwd. Dit gebouw is een replica van een soortgelijke toren die werd gebouwd ter gelegenheid van de Parijse wereldtentoonstelling van 1900. De op vervaagde kleurenfilm opgenomen beelden van de onrealistische kopie van de tijdelijke tentoonstelling en het kitscherige, oriëntalistisch geïnspireerde architecturale ontwerp toonden de juxtapositie (間·あわい) tussen de materialiteit van architectuur en een vluchtig beeld. Het verbond de twee hoofdlijnen in Prenen’s werk: sculptuur en geprojecteerd beeld. Voor mij viel deze tweeledigheid ook samen met de dualiteit die Prenen vatte in urushi; die van een solide materiaal en een efemeer beeld. In KIOSK zal Prenen zijn werk met urushi voor het eerst in Europa tentoonstellen. Er zal ook in-situ werk worden getoond, gebaseerd op de architectuur van de locatie. De dualiteit van de urushi werken in de context van de architectuur en zijn sculpturen zullen elkaar op deze manier versterken.

Meruro Washida (°Kyoto, 1973) is directeur bij het Towada Art Center en professor aan Tokyo University of the Arts. Hij was werkzaam bij het 21st Century Museum of Contemporary Art in Kanazawa van 1999 tot 2018. Daarvoor was hij curator van het Japanse paviljoen op de 57e Biënnale van Venetië in 2017 en curator van de Aichi Triennale in 2019. In 2009 fungeerde hij als gastcurator voor het S.M.A.K. (Stedelijk Museum voor Actuele Kunst) in Gent, België.

Credits vertaling. Nederlands: Marlies Holvoet / Engels: Takahiro Kudo